Đời người, viết và làm, luôn có người dẫn đường.
Nếu người khai sáng chữ nghĩa của tôi là tiên sinh Jersey, dạy tôi đặt bút chậm và khi kể hãy chừa khoảng trống, thì hơn hai mươi năm đường sân CBA của tôi, người dẫn đường chắc chắn là Bạch Bằng Phi.
Năm 2005 là năm đầu tôi thực sự bước vào vòng bóng. Hồi ấy NBA tôi thuộc làu, thuộc đến mức kể được vòng quay mỗi đội, lý lịch mỗi ngôi sao. Còn CBA trong nước, chuyện người của bóng rổ nam Sơn Đông, thì hoàn toàn lạ. Tuổi trẻ bồng bột, chỉ có một bầu nhiệt huyết, mà không mò ra cửa sân.
Đội bóng rổ nam Sơn Đông Kingston năm ấy đóng đại bản doanh tập ở trung tâm tập của cục thể thao cũ trên đường Văn Hóa Đông. Nay vùng đất ấy đã đổi khác. Cao ốc san sát, thành khu Hằng Đại náo nhiệt, xe cộ ồn ào, không còn chút tĩnh của đại viện thể thao. Nhưng năm ấy, đây là gốc bóng rổ Sơn Đông, là mảnh đất bóng rổ nóng nhất cả Tế Nam. Sau này trung tâm tập của cục thể thao tỉnh dời về phía đông, ra đường Phượng Minh. Viện cũ bỏ không. Thời gian đổi, nền cũ thay mặt mới. Chỉ khói lửa sân năm ấy còn khắc trong trí nhớ.
Mới vào giới, tôi người nhỏ tiếng nhẹ, không thâm niên, không quan hệ. Muốn vào nhà tập xem một buổi tập nội bộ cũng không tìm ra đường.
Là lão Bạch dẫn tôi vào nghề.
Lão Bạch Bằng Phi, năm ấy là phóng viên thể thao của Thời báo Tế Nam, đúng nghĩa người đứng đầu làng báo bóng rổ Sơn Đông. Hồi ấy ông thường trú cùng đội, thuộc từng cầu thủ, từng đoạn lịch sử đội, trong sân ngoài sân, lệ người, rõ như lòng bàn tay. Tôi khi ấy còn trẻ, như người học việc ngây ngô. Mỗi lần đến trung tâm tập đều lặng lẽ bám sau xe ông. Ông đi thì tôi đi. Ông dừng thì tôi dừng.
Một cánh cửa nhà tập, ông khẽ đẩy, là mở cho tôi cả thế giới bóng rổ Sơn Đông.
Chính trong nhà tập cũ ấy, tôi lần đầu gặp gần thế hệ vàng của bóng rổ nam Sơn Đông. Gặp huấn luyện viên Diệp Bằng điềm đạm trên ghế. Gặp các lão tướng Củng Hiểu Bân, Kỷ Mẫn Thượng, Từ Trường Tỏa, Cúc Duy Tùng, Dương Văn Hải. Họ chạy chỗ, chuyền, va chạm trên sân. Mồ hôi rơi xuống sàn gỗ, tiếng nào cũng chắc. Đó là năm tháng lẫy lừng của ngũ hổ Sơn Đông, cũng là lần tôi nhận ra bóng rổ nghề CBA một cách nguyên sơ và chân thật nhất.
Khi ấy sân bóng đổi thay. Cũ và mới thay nhau đã âm thầm bắt đầu.
Lũ trẻ Tuy Nhiễm, Đinh Ngạn Vũ Hàng, Ngô Kha, Lý Kính Vũ còn ở đội trẻ, chưa hết ngây, người còn gầy. Mỗi ngày trên sân họ tập đi tập lại, mài kỹ thuật. Tôi nhìn họ từ cậu bé xanh, từng bước bò lết, vào đội một, đứng trên sân CBA, đá khắp sân khách nam bắc, luyện thành danh tướng giải. Thoáng hai mươi năm, cậu bé xưa đã thành lão tướng. Gặp lại, họ vẫn cười gọi tôi một tiếng chú Lưu.
Đào Hán Lâm còn muộn hơn. Hồi ấy anh chưa bước qua cửa đội trẻ, chỉ là một cái tên xa bên rìa sân. Không ai đoán được sau này anh sẽ thành trụ trong kiên cường nhất của Sơn Đông.
Năm ấy tôi và lão Bạch rất ăn ý, chưa từng tranh cãi.
Ông cày sâu trong nước, nhiều năm viết cho Sina Sports, chuyên viết gió mây sân CBA và trăm vẻ các đội. Tôi khi ấy nghiêng về sân ngoài, ngòi bút phần nhiều ở NBA. Một người giữ khói lửa trong nước, một người xem gió mây bên ngoài. Đường khác nhau, mực bút bổ cho nhau, ở với nhau rất thoải mái.
Sau, để tránh hẳn việc đụng đề tài, chúng tôi ăn ý chia việc, mỗi người đổi chỗ đứng. Lão Bạch vẫn ở Sina, đào sâu tin tuyến đầu CBA. Tôi chuyển sang Sohu Sports, chuyên viết giải bóng rổ trong nước. Không tranh, không giành, không chồng lên nhau. Giữa cuộc cạnh tranh rối của làng báo, giữ được một mối giao quân tử hiếm có.
Mọi hiểu biết của tôi về bóng rổ nam Sơn Đông, mọi cách viết CBA, mực thước của bài, chừng mực khi nhìn người nhìn việc, phần lớn đều học từng chút từ lão Bạch, nghe và nhìn lâu ngày mà thấm.
Ông dạy tôi chưa bao giờ chỉ là kể lại trận cho đơn giản, hay kê số liệu.
Ông dạy ấm lạnh của tình người ngoài sân, chừng mực giữa báo chí và đội bóng, bản tâm nghề khi đặt bút cho khách quan và đứng người cho thẳng, cùng cái tĩnh khi đào sâu một nghề và giữ lòng mà trụ.
Năm tháng chuyển, việc đời đổi. Sau lão Bạch rời Thời báo Tế Nam, nơi ông làm nhiều năm, quanh co mấy phen, đổi mấy việc, đường đời mấy lần rẽ. Nhưng tình chúng tôi chưa từng nhạt.
Nay ông vẫn cầm bút không nghỉ, giữ một chuyên mục tên Phi thuyết, vẫn bình bóng, bàn việc. Mực chưa nguội, lòng ban đầu chưa đổi.
Hai mươi năm sân mưa gió, người đến người đi, báo chí đổi, người mới lớp lớp.
Nhiều đồng nghiệp năm ấy đã rời sân. Nhiều chuyện cũ chẳng còn ai nhắc. Nhưng tôi luôn nhớ đường Văn Hóa Đông năm 2005, nhà tập cũ ấy, và người đẩy cửa dẫn tôi vào nghề.
Giang hồ rất lớn. Sân rất xa.
Có người dẫn tôi khởi hành, tôi mới được yên ổn cầm bút hơn hai mươi năm trong khói bụi CBA.
Tháng năm không nói. Ơn thầy còn dài. Sân có đổi, lòng ban đầu không phụ.