Sân bóng đá Longxing Trùng Khánh, tiếng còi hết trận vang lên, con số trên bảng tỷ số chói mắt — 0-5.
Đây không phải Brazil, không phải Nhật Bản, mà là Palestine. Trước trận xếp hạng 95 thế giới. Lịch sử đối đầu đội tuyển Trung Quốc 7 lần, 5 thắng 2 hòa, đội tuyển Trung Quốc ghi 17 bàn chỉ thủng lưới 2. Năm 1966 hai đội gặp nhau lần đầu, đội Trung Quốc thắng 7-0. Sáu mươi năm rồi, đội tuyển Trung Quốc chưa từng thua Palestine. Giờ thì hay rồi, một trận bóng đem cả vốn liếng sáu mươi năm đền sạch, lại còn trên sân nhà của mình, lại còn bị đối phương nhấn năm bàn.
Trên mạng chỗ nào cũng là câu “không còn mặt mũi”. Nghe thì đã giận, nhưng nói thật, đội tuyển Trung Quốc sớm đã không còn mặt mũi. Một cái mặt đánh mất chiếc quần lót của sáu mươi năm bất bại, thứ mất đi chẳng qua là mảnh vải che cuối cùng.
Xem diễn biến trận, thật ra chẳng có gì nhiều để phân tích. Phút 16, Lưu Dương giải vây trong vòng cấm không được xa, Hamrawi một cú phá lưới. Phút 22, cũng Hamrawi ấy thoát việt vị đối mặt thủ môn ghi thêm một bàn. Bù giờ hiệp một, Oday Dabbagh bồi thêm một nhát, 0-3 vào phòng thay đồ. Hiệp hai, Nhan Tuấn Lăng cản phá để bóng lọt vào lưới nhà. Bù giờ cuối lại mất thêm một bàn, 0-5. Bình luận viên CCTV vốn luôn kiềm chế, lần này cũng không nhịn được mà hỏi một câu: “Trận khởi động, đang tập cái gì vậy?”
Đúng vậy, đang tập cái gì? Thiệu Giai Nhất sau trận đã xin lỗi, nói “tôi nhận mọi chỉ trích”, còn nhắc có cầu thủ “suy nghĩ không thật sự thống nhất, có người vẫn đang nghĩ đến giải vô địch và AFC Champions League”. Câu này nghe quen. Mỗi lần thảm bại, lại có người đứng ra nói tâm tư cầu thủ không ở đội tuyển, nói giải vô địch kéo lùi công tác chuẩn bị, nói nhân sự không đủ, trụ cột bị điều đi. Lý do lần này đặc biệt “đầy đủ”: Asiad điều đi một loạt trụ cột, Serginho và Lâm Lương Minh vắng vì chấn thương, đội hình xuất phát so với sáu tháng trước chỉ trùng hai ba người. Còn Palestine? Họ không dự Asiad, ngoài một trụ cột, gần như đến đủ cả người.
Lý do bày ra đó, tưởng như có thể thông cảm, nhưng bình luận của Tân Hoa xã nói rất rõ: “Dù có những nguyên nhân khách quan như đội hình không đủ, tập quân để làm lớp đệm... tỷ số 0-5 lạnh lẽo và cách biệt ấy vẫn để lại cho bóng đá Trung Quốc một suy nghĩ nặng nề.” Một đội tuyển quốc gia, rút vài trụ cột là không ghép nổi một đội hình có thể vật tay với Palestine. Bản thân điều đó đã là vấn đề. Không phải vấn đề của trận này, mà là vấn đề tích tụ mười mấy, hai mươi mấy năm.
Cầu thủ trẻ đăng ký của chúng ta, tính đến cuối năm ngoái là 109.200 người, tăng gần một phần tư. Nhìn thì náo nhiệt, nhưng đặt vào 1,4 tỷ dân, đặt vào hệ quy chiếu của các cường quốc bóng đá, con số này mỏng như tờ giấy. Câu của Tân Hoa xã nói trúng gốc: “Diện mạo cơ bản của việc bóng đá Trung Quốc lạc hậu lâu dài căn bản chưa thay đổi”, “độ dày ghế dự bị mỏng như tờ giấy”, “sự khá lên cục bộ không che được nỗi đau vĩ mô khi nhân tài các đội mang chữ quốc gia bị đứt đoạn”. U23, U17 giành á quân Asian Cup, cổ động viên vừa thấy có chút hy vọng, thì đội tuyển trưởng thành bên này vừa bị rút người là lộ đáy. Thành tích đội trẻ là thành tích, nhưng thành tích đội trẻ không có nghĩa đội trưởng thành có người dùng được. Khâu “nối” ở giữa đã đứt nhiều năm.
Nói khó nghe hơn, trận 0-5 này mất không chỉ là bàn thắng. Tiêu đề bình luận của Tân Hoa xã viết rất nặng: “Không chỉ phụ lòng cổ động viên, mà còn xúc phạm thân phận cầu thủ đội tuyển”. Câu này không khách khí, nhưng không quá. Mặc bộ quần áo ấy, đứng trên sân ấy, là đại diện cho bóng đá Trung Quốc. Anh có thể kém tài, có thể thua, nhưng hiệp một phút 16 đã bị xuyên thủng hàng thủ, phút 22 mất thêm một bàn, cả hàng thủ như đang mộng du. Đây không phải vấn đề năng lực, đây là vấn đề thái độ. Thiệu Giai Nhất nói “thua rồi thì không còn gì nhiều để nói”, nhưng cầu thủ có cố hay không, khán giả nhìn ra được. Câu “đang tập cái gì vậy” của bình luận viên CCTV, nói là hỏi chiến thuật còn không bằng nói là đang hỏi khí chất.
Kỷ lục sáu mươi năm bất bại đứt, thứ hạng thế giới từ 91 tụt xuống 94, bị Palestine vượt qua. Bản thân những con số này không chí mạng. Chí mạng là thứ đứng sau chúng. Một trận khởi động thua năm bàn, có thể chửi cầu thủ, có thể chửi huấn luyện viên, có thể chửi liên đoàn. Nhưng chửi xong rồi thì sao? Trận sau gặp Tajikistan, nhiều khả năng vẫn là nhóm người này, nhiều khả năng vẫn là cục diện này. Đổi một lứa người, vấn đề vẫn nằm đó.
Cái gọi là mặt mũi không phải nhờ một trận bóng mà lấy lại được. Mất một lần nhặt một lần, nhặt một lần lại mất một lần, mất đến cuối thì không còn thấy đau. Thua Palestine 0-5 đúng là xấu mặt, nhưng thứ thật sự xấu không phải tỷ số này, mà là con đường phía sau tỷ số, con đường đã đứt từ lâu.